Lợi ích của việc xếp lại ván cờ (kifu) trong cờ vây là gì? Hướng dẫn cho người mới và gợi ý kỳ thủ nên học theo!

Lợi ích của việc xếp lại ván cờ (kifu) trong cờ vây là gì? Hướng dẫn cho người mới và gợi ý kỳ thủ nên học theo!

「Muốn mạnh lên thì nên xếp kifu」

Có lẽ nhiều người đã từng được thầy ở lớp cờ vây hoặc các cao thủ khuyên như vậy.

Thế nhưng khi thực sự thử làm, bạn thường rơi vào tình trạng không hiểu ý nghĩa của nước đi và chỉ đơn giản là đặt đá theo kifu.

Ai cũng từng có trải nghiệm đang làm dở thì mất tập trung rồi bỏ luôn giữa chừng.

Xếp kifu chỉ cần điều chỉnh cách làm một chút là sẽ trở thành phương pháp học dễ duy trì ngay cả với người mới.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ lần lượt giới thiệu:

[toc]

Xếp kifu cờ vây là gì?

Xếp kifu là phương pháp học bằng cách vừa xem bản ghi ván đấu của các kỳ thủ chuyên nghiệp… vừa tái hiện lại đúng trình tự đó trên bàn cờ của mình.

Có thể nói đây là cách học kinh điển đã được rất nhiều kỳ thủ áp dụng từ xưa.

Mặt khác, cũng có ý kiến cho rằng “xếp kifu chẳng có ý nghĩa gì”.

Trước hết, hãy hệ thống lại những điều cơ bản về xếp kifu và lý do vì sao có quan điểm phủ định.

Xếp kifu là cách tái hiện ván đấu của pro trên bàn cờ

Khi xếp kifu, bạn nhìn kifu rồi đặt đá từ nước 1 theo thứ tự để tái hiện ván đấu.

Kifu là bản ghi lại trình tự ván đấu dưới dạng “ở nước thứ mấy thì đánh vào đâu”.

Cách xếp chủ yếu có 2 kiểu:

Dù dùng cách nào thì nội dung học cũng không thay đổi.

Nếu ở nhà có bàn cờ thì xếp trên bàn; còn lúc đi làm/đi học tranh thủ thời gian rảnh thì dùng điện thoại—bạn cũng có thể linh hoạt như vậy.

Vì sao xếp kifu đôi khi bị nói là “vô nghĩa”

Xếp kifu bị nói là “vô nghĩa” vì rất dễ biến thành công việc chỉ “lần theo” trình tự.

Nếu chỉ đặt đá đúng theo kifu, bạn gần như không cần dùng nhiều đầu óc vẫn làm tiếp được.

Nếu xếp đến hết mà không nghĩ về ý đồ của từng nước, sau khi xong thường rơi vào trạng thái “chẳng đọng lại gì”.

Ngoài ra, nếu chọn kifu quá xa so với trình độ của mình, bạn sẽ không đoán nổi vì sao lại đánh nước đó.

Cứ xếp trong tình trạng không hiểu thì khó thấy vui và khó duy trì lâu dài.

Một lý do nữa là thành quả của xếp kifu khó nhìn thấy ngay.

Tsumego thì biết đúng/sai ngay, còn xếp kifu dù xếp bao nhiêu ván cũng khó có cảm giác “mạnh lên” tức thì.

Nói ngược lại, nếu bạn vừa xếp vừa nghĩ ý nghĩa nước đi và chọn kifu phù hợp với mình thì hiệu quả vẫn rất rõ.

Hãy cùng xem cụ thể những năng lực có thể cải thiện nhờ xếp kifu ở chương tiếp theo.

Lợi ích nhận được từ việc xếp kifu cờ vây

Những lợi ích chính của xếp kifu là: cách đánh giai đoạn đầu ván, cảm giác về hình đá, và hiểu mạch trận xuyên suốt một ván.

Điểm mạnh riêng của xếp kifu là bù đắp được những phần khó học chỉ bằng sách tsumego hay sách joseki.

Dưới đây là giải thích lần lượt từng lợi ích.

Nắm được dòng chảy của fuseki và joseki

Khi duy trì xếp kifu, bạn sẽ dần thấy fuseki và joseki được dùng trong thực chiến như thế nào.

Sách joseki thường tập trung vào việc ghi nhớ trình tự cố định ở góc.

Nhưng trong thực chiến, tùy bố cục đá xung quanh mà joseki được chọn sẽ khác, và cách đánh sau joseki cũng thay đổi theo từng thế cờ.

Trong kifu của pro, những phán đoán như vậy được thể hiện một cách tự nhiên.

Càng xếp nhiều ván, bạn càng có thêm manh mối để chọn nước tiếp theo trong ván của chính mình.

Cảm nhận được tốt/xấu của hình đá bằng trực giác

Khi bạn nhìn hình đá của pro nhiều lần, bạn sẽ dần phân biệt được hình tốt và hình xấu bằng cảm giác.

Trong cờ vây có những câu “tục ngữ” như “tam giác rỗng là hình dở”, “đừng nhìn đầu hai mắt—hãy hane”.

Ghi nhớ tục ngữ như kiến thức là quan trọng, nhưng để phán đoán tức thì trong thực chiến thì việc quen mắt với hình tốt là điều không thể thiếu.

Pro vận đá theo hình ít lãng phí, hiệu quả cao.

Họ nối đá bằng ít nước, hoặc đánh vào điểm yếu của đối thủ… và ở mỗi nước đều chọn hình hợp lý, không gượng ép.

Khi bạn tiếp xúc lặp đi lặp lại với những hình đó qua xếp kifu, lúc bạn sắp đánh ra hình xấu, bạn sẽ có thể nhận ra “hình như có gì đó không ổn”.

Nắm được mạch trận của một ván (đầu–giữa–cuối)

Nắm được mạch trận xuyên suốt một ván cũng là lợi ích lớn của xếp kifu.

Tsumego học về sống chết, joseki học trình tự ở góc… nhiều phương pháp học chỉ cắt ra một phần của thế cờ để luyện.

Còn xếp kifu cho phép bạn trải nghiệm liền mạch từ fuseki đầu ván, giao tranh trung bàn, đến yose cuối ván.

Sự liên kết xuyên suốt một ván là thứ chỉ cảm nhận được khi bạn xếp từ đầu đến cuối.

Bạn cũng nên chú ý những thời điểm thế trận đảo chiều.

Nếu tìm xem bên đang ưu thế đã bị rút ngắn khoảng cách ở đâu, bạn sẽ dần nhìn ra cách phán đoán tại “điểm then chốt” của ván đấu.

Dành cho người mới｜Cách xếp kifu cờ vây

Nếu người mới muốn bắt đầu xếp kifu, bạn nên chuẩn bị dụng cụ, chọn kifu có chú giải và bắt đầu từ số nước ngắn.

Nếu ngay từ đầu bạn cố xếp trọn một ván của pro, có thể bạn sẽ mệt giữa chừng.

Dưới đây là quy trình 4 bước để duy trì một cách nhẹ nhàng.

Những thứ cần chuẩn bị (bàn cờ, kifu, app)

Để xếp kifu, bạn cần bàn cờ và quân cờ, cùng với kifu.

Nếu không có bàn cờ, hãy dùng app hoặc website có thể phát lại kifu.

Bạn có thể tiến/lùi từng nước trên màn hình nên bắt đầu rất tiện.

Bạn cũng nên làm quen với cách ghi kifu.

Kifu trong sách thường là hình bàn cờ có đánh số lên các quân.

Chỉ cần đặt đá theo thứ tự số là có thể tái hiện ván đấu.

Nếu có trường hợp sau khi đá bị bắt thì chỗ đó lại được đánh quân khác, thường sẽ có chú thích ở dưới hình.

Trước hết hãy thử bắt đầu với những gì bạn đang có.

Việc mua bàn cờ cũng chưa muộn—hãy mua sau khi xếp kifu đã thành thói quen.

Bắt đầu từ số nước ngắn

Bạn không cần phải xếp trọn một ván ngay từ đầu.

Ban đầu, hãy thử chia đoạn và xếp với số nước dễ làm như đến 50 nước.

Ván đấu của pro đôi khi vượt quá 200 nước.

Nếu người mới cố xếp hết mọi nước sẽ tốn thời gian, và đến lúc vào cuối ván thì có lẽ bạn đã hết tập trung.

Khoảng 50 nước thì bạn có thể xếp từ fuseki đến những giao tranh đầu ván trong thời gian ngắn.

Đầu ván của hầu hết các ván đều chứa những nền tảng cơ bản, nên dù số nước ngắn bạn vẫn học được nhiều.

Khi quen dần, hãy tăng lên 100, 150 nước… từng chút một.

Cuối cùng, nếu bạn có thể xếp đến hết một ván, bạn sẽ học liền mạch cả giao tranh trung bàn và yose cuối ván.

Trong lúc xếp, thử đoán nước tiếp theo cũng rất hiệu quả.

Chính những nước bạn đoán sai mới là nơi thể hiện khác biệt trong cách nghĩ giữa bạn và pro—hãy dừng lại và thử nghĩ lý do.

Lặp lại cùng một kifu nhiều lần

Xếp kifu càng lặp lại cùng một kifu nhiều lần thì hiệu quả càng tăng.

Lần đầu có thể bạn chỉ đủ sức bám theo trình tự, nhưng đến lần 2, lần 3… dòng chảy nước đi sẽ dần vào đầu.

Khi bạn bắt đầu nhớ trình tự, bạn sẽ có dư địa để chú ý ý nghĩa từng nước và tốt/xấu của hình đá.

Khi đã quen sau vài lần, hãy thử xếp mà không nhìn kifu.

Chỗ nào bạn bị khựng lại là phần bạn vẫn chưa hiểu.

Chỉ cần xem lại kifu ở đúng đoạn đó để kiểm tra, bạn sẽ nhớ rất chắc.

Không có quy định cứng về số lần lặp.

Một mốc tham khảo là: khi bạn có thể xếp vài chục nước đầu ván mà không nhìn kifu, hãy chuyển sang kifu tiếp theo.

So với việc xếp hời hợt nhiều ván, hiểu sâu một ván sẽ giúp bạn tăng số “hình” có thể dùng trong ván của mình.

Chọn kifu có chú giải

Nếu người mới chọn kifu, tốt nhất hãy chọn loại có chú giải.

Kifu không có chú giải chỉ ghi trình tự nước đi.

Ý đồ nước đi của pro là thứ người mới khó tự đọc ra.

Có chú giải sẽ giúp bạn vừa xếp vừa kiểm tra được mục tiêu ở mức độ nhất định.

Tuy nhiên, bạn không cần đọc hết mọi chú giải.

Nếu cố hiểu cả các biến hóa khó và giải thích đọc sâu chi tiết, chỉ riêng việc xếp một ván cũng có thể mất hàng giờ.

“Đại khái mình hiểu mục tiêu của nước này”

“Hình này có vẻ mình cũng dùng được”

Chỉ cần bạn đưa những phần bạn cảm thấy như vậy vào cờ của mình là đủ.

Hãy bỏ qua những chú giải chưa hiểu; khi trình độ tăng rồi đọc lại, có thể bạn sẽ nhận ra những ý nghĩa trước đây chưa thấy.

Cách chọn kỳ thủ được khuyến nghị để xếp kifu

Khi phân vân không biết xếp kifu của ai, hãy thử chọn theo 4 góc nhìn sau:

  1. Kỳ thủ bạn thích
  2. Kỳ thủ có phong cách gần với bạn
  3. Kỳ thủ chuyên nghiệp hiện đại
  4. Kỳ thủ thời Edo như Honinbo Shusaku

Không có “đáp án đúng” cố định, nên bí quyết để bền là bắt đầu từ kỳ thủ khiến bạn hứng thú.

Dưới đây là từng cách chọn.

Kỳ thủ bạn thích

Nếu phân vân, trước hết hãy thử xếp kifu của kỳ thủ bạn thích.

Có thể là nhà vô địch danh hiệu bạn đang cổ vũ, hay kỳ thủ bạn ngưỡng mộ khi xem truyền hình trực tiếp… lý do nào cũng được.

Khi số ván bạn xếp tăng lên, bạn sẽ dần thấy kỳ thủ mình thích đánh cờ như thế nào.

Khi hiểu được đặc trưng của từng kỳ thủ, cả việc xếp kifu lẫn xem cờ sẽ càng thú vị hơn.

Như vậy, chọn ván của kỳ thủ bạn thích để xếp kifu sẽ giúp tăng động lực với cờ vây, và bạn cũng sẽ dễ duy trì xếp kifu một cách tự nhiên.

Kỳ thủ có phong cách gần với bạn

Chọn kỳ thủ có phong cách gần với bạn sẽ giúp bạn dễ áp dụng những gì học từ xếp kifu vào thực chiến.

“Phong cách” là đặc trưng cách đánh của từng người.

Có người thích chủ động tấn công đá đối thủ, cũng có người thích đánh chắc để lấy đất.

Nếu là kifu của kỳ thủ có cách đánh gần bạn, bạn sẽ dễ hiểu ý đồ nước đi và dễ bắt chước nguyên xi—đó là lợi thế.

Người thích tấn công hãy chọn kỳ thủ nhiều giao tranh; người thích lấy đất hãy chọn kỳ thủ đánh dày, chắc.

Nếu bạn chưa rõ phong cách của mình, hãy thử xếp vài chục nước của một vài kỳ thủ rồi so sánh.

Khi bạn tìm được kỳ thủ khiến bạn thấy “đánh kiểu này đã”, bạn nên tập trung xếp kifu của kỳ thủ đó.

Kỳ thủ chuyên nghiệp hiện đại

Nếu muốn học cách đánh cờ vây hiện nay, hãy xếp kifu của các kỳ thủ chuyên nghiệp hiện đại.

Từ khi AI cờ vây xuất hiện, cách đánh đầu ván đã thay đổi rất nhiều.

Những cách đánh mới được gọi là “phong cách AI” cũng lan rộng, như “tam tam trực tiếp” (đi thẳng vào 3-3 dưới đá sao).

Kifu của pro hiện đại phản ánh những tư duy sau thời AI như vậy.

Với người mới, đặc biệt khuyến nghị các tuyển tập kifu có phần kỳ thủ tự chú giải ván của chính mình.

Vì hiểu được suy nghĩ của người trực tiếp đánh, bạn sẽ dễ nắm ý đồ nước đi hơn.

Kỳ thủ thời Edo như Honinbo Shusaku

Nếu bạn hứng thú, cũng nên thử xếp kifu của các kỳ thủ từng hoạt động mạnh ở thời Edo.

Một cái tên thường được nhắc đến như đề tài xếp kifu là Honinbo Shusaku thời Edo.

Shusaku là kỳ thủ hoạt động vào cuối thời Edo và được gọi là kỳ thủ mạnh nhất.

Ông nổi tiếng với lối cờ có hình đẹp và đánh giá thế trận chính xác.

Với người mới muốn học hình tốt, đây sẽ là tấm gương dễ noi theo.

Tuy nhiên, vì tư duy về fuseki và joseki khác khá nhiều so với hiện đại, bạn cần lưu ý điểm này.

Chỉ xếp kifu thôi có mạnh lên được không?

Kết luận là: chỉ xếp kifu thôi thì khó mạnh lên.

Xếp kifu phù hợp để nuôi dưỡng cách đánh đầu ván và cảm giác về hình.

Mặt khác, năng lực tự đọc nước và khả năng phán đoán trong thực chiến cần được rèn bằng bài tập khác.

Hãy cùng xem điểm yếu của xếp kifu và cách kết hợp với các phương pháp học khác.

Chỉ xếp kifu thì khó tăng sức đọc

Điều khó rèn được chỉ bằng xếp kifu là năng lực tự đọc nước.

Trong xếp kifu, nước tiếp theo đã được ghi sẵn.

Nó không phù hợp để luyện việc tự đọc đến cùng xem có bắt được đá không, có thắng được cuộc đua bắt (semeai) không.

Trong khi đó, ở thực chiến, đọc sống chết và semeai ảnh hưởng rất lớn đến thắng bại.

Muốn rèn sức đọc, tsumego là tối ưu.

Tsumego buộc bạn tự nghĩ ra trình tự đúng trong phạm vi giới hạn, nên bạn sẽ có được độ chính xác khi đọc.

Bạn cũng có thể rèn đọc ngay trong lúc xếp kifu.

Ở những đoạn giao tranh, hãy dừng xem kifu và tự nghĩ “nhóm này có sống được không”, “đánh vào đâu tiếp theo thì bắt được” rồi mới đi tiếp.

Tuy nhiên cách này tốn thời gian, nên thường ngày bạn nên rèn đọc bằng tsumego, còn khi xếp kifu thì tập trung nắm mạch trận để dễ duy trì hơn.

Kết hợp tsumego và đối局 để tiến bộ

Con đường ngắn để tiến bộ là kết hợp 3 thứ: xếp kifu, tsumego và đối局.

Ví dụ, nếu phân vai như sau, việc học sẽ liên kết với nhau:

Khi bạn thử fuseki đã học từ xếp kifu trong ván thực chiến, sẽ có lúc hiệu quả và lúc không.

Nếu lặp lại vòng: bù phần chưa ổn bằng xếp kifu hoặc tsumego, kiến thức sẽ dần biến thành năng lực dùng được trong thực chiến.

Tổng kết

Xếp kifu là phương pháp học dễ duy trì và dễ ra hiệu quả nếu bạn chọn kifu có chú giải, bắt đầu từ số nước ngắn và lặp lại nhiều lần.

Cùng điểm lại các ý chính của bài viết:

Trước hết, hãy chọn 1 kifu của kỳ thủ bạn thích và bắt đầu bằng việc xếp đến 50 nước.

Khi bạn hiểu được cái hay của xếp kifu, cờ vây sẽ càng ngày càng thú vị hơn.