Chấp (đặt quân) trong cờ vây là gì? Giải thích số quân chấp, cách đặt và khác nhau giữa互先・定先
Chấp trong cờ vây về cơ bản là “cờ đặt quân” (置き碁), tức bên Đen đặt sẵn quân trên bàn theo chênh lệch trình độ.
Nếu lệch 1 cấp (đoạn) thì thường chơi “定先” (Đen đi trước, không komi), lệch 2 cấp (đoạn) thì chấp 2 quân, lệch 3 cấp (đoạn) thì chấp 3 quân… nói chung tăng số quân chấp theo đúng phần chênh lệch.
Cờ đặt quân bắt đầu từ Trắng, và không có komi.
Bài viết này sẽ hệ thống các loại chấp và làm rõ khác nhau giữa 互先・定先・置き碁.
[toc]
Chấp trong cờ vây có 2 loại: “đặt quân” và “komi”
Trong cờ vây, có 2 cách để làm ván đấu công bằng hơn: “đặt quân” và “komi”.
Đặt quân là cơ chế để bù chênh lệch trình độ, còn komi là cơ chế để bù lợi thế của bên đi trước.
Gặp đối thủ khác trình độ thì dùng đặt quân; gặp đối thủ ngang trình độ thì dùng komi.
Ván đấu có chấp cũng được gọi là “trận chấp” (ハンデ戦).
Trước hết, hãy lần lượt xem 2 cơ chế này.
置き碁 là gì|Trận chấp bắt đầu bằng việc Đen đặt quân trước
置き碁 (おきご) là ván đấu giữa hai người có chênh lệch trình độ, trong đó bên yếu hơn đặt sẵn các quân Đen lên bàn rồi mới bắt đầu chơi.
Cũng có thể viết là 「置碁」.
Các quân đặt sẵn gọi là 「置き石(置石)」.
Trong cờ vây, người mạnh hơn gọi là 上手 (uwate), người yếu hơn gọi là 下手 (shitate). Trong cờ đặt quân, quy ước là 下手 cầm Đen, 上手 cầm Trắng.
Số quân chấp thường từ 2 đến 9; chấp 2 quân gọi là 「2子局」, chấp 3 quân gọi là 「3子局」.
Tên gọi khác của 9子局 là 「星目(せいもく)」.
Vì trên bàn đã có sẵn nhiều quân ngay từ đầu, bên yếu có thể bắt đầu ván đấu trong thế thuận lợi hơn.
Komi là gì|Cơ chế bù lợi thế của Đen đi trước
Komi là cơ chế cộng thêm điểm đất cho Trắng khi tính điểm cuối ván, để bù phần lợi thế của Đen do được đi trước.
Vì cờ vây đi luân phiên từng nước, bên được đi trước (Đen) sẽ có lợi thế.
Do đó, khi hai người ngang trình độ, người ta áp dụng komi và cho Trắng sẵn một số mục.
Theo Nihon Ki-in, “thông thường komi là 6 mục rưỡi”.
Ví dụ đất trên bàn: Đen 50 mục, Trắng 45 mục, thì cộng komi 6 mục rưỡi cho Trắng thành 51 mục rưỡi.
Khi đó Trắng thắng 1 mục rưỡi.
Việc có “nửa mục” là để tránh hòa.
Trong cờ vây, hòa điểm gọi là 「持碁(ジゴ)」, nhưng nếu có nửa mục thì chắc chắn sẽ phân thắng bại.
Bù lợi thế đi trước bằng komi giúp điều kiện công bằng dù cầm Đen hay Trắng.
Có 3 loại “手合割”|Khác nhau giữa 互先・定先・置き碁
Điều kiện thi đấu theo chênh lệch trình độ gọi là 「手合割(てあいわり)」, gồm 3 loại: 互先・定先・置き碁. Bảng sau tóm tắt khác nhau.
| 手合割 | Mức chênh lệch trình độ (ước chừng) | Ai cầm Đen | Quân chấp | Ai đi trước | Komi |
|---|---|---|---|---|---|
| 互先 | Không chênh | Quyết bằng ニギリ | Không | Đen | 6 mục rưỡi |
| 定先 | Lệch 1 cấp (đoạn) | Bên yếu | Không | Đen | Không |
| 置き碁 | Lệch từ 2 cấp (đoạn) trở lên | Bên yếu | 2–9 quân | Trắng | Không |
Hãy xem chi tiết từng điều kiện.
互先 là gì|Điều kiện khi đấu với đối thủ ngang trình độ
互先(たがいせん) là hai người ngang trình độ chơi không chấp.
Ai cầm Đen được quyết bằng 「ニギリ」, và Đen đi trước.
Vì Đen đi trước có lợi thế, Trắng được komi 6 mục rưỡi.
Trình tự ニギリ như sau.
- Một bên nắm một số quân Trắng, úp tay lên bàn
- Bên kia đặt 1 quân Đen nếu đoán số quân Trắng là lẻ, hoặc 2 quân Đen nếu đoán là chẵn
- Đếm số quân Trắng: nếu đoán đúng thì người đoán đúng cầm Đen; nếu đoán sai thì cầm Trắng
Theo Nihon Ki-in, có tập quán người ngồi ghế trên hoặc người lớn tuổi hơn sẽ là người nắm quân Trắng.
Các giải đấu chính thức của kỳ thủ chuyên nghiệp cũng chơi theo 互先.
Khi đấu với đối thủ cùng cấp/đoạn, hãy chọn 互先.
定先 là gì|Điều kiện khi đấu với đối thủ lệch 1 cấp (đoạn)
定先(じょうせん) là bên yếu luôn cầm Đen và chơi không komi.
Nihon Ki-in giải thích đây là cách chơi khi lệch 1 cấp (đoạn), như sơ đẳng và 1 kyu, hoặc 3 kyu và 4 kyu.
Không có quân chấp, và bắt đầu từ Đen.
Nếu chỉ nhìn bàn cờ thì không khác 互先.
Khác biệt duy nhất là không có komi.
Vì 6 mục rưỡi vốn dành cho Trắng ở 互先 bị bỏ đi, phần đó trở thành chấp cho bên yếu.
Lệch 1 cấp thì chưa đến mức cần đặt quân chấp, nhưng nếu hoàn toàn cùng điều kiện thì bên mạnh sẽ có lợi.
定先 là cách lấp khoảng giữa đó.
置き碁 là gì|Điều kiện khi đấu với đối thủ lệch từ 2 cấp (đoạn) trở lên
Khi lệch từ 2 cấp (đoạn) trở lên thì sẽ chơi 置き碁.
Lệch 2 cấp (đoạn) thì 2子局, lệch 3 cấp (đoạn) thì 3子局… về cơ bản đặt số quân chấp đúng bằng phần chênh lệch.
So với 互先・定先, có 2 điểm khác lớn.
- Trắng (bên mạnh) đi trước
- Không có komi
Quân chấp không tính vào số nước đi của ván đấu.
Sau khi Đen đặt xong quân chấp, Trắng mới đi nước đầu tiên.
Vì ván bình thường bắt đầu từ Đen, hãy lưu ý thứ tự sẽ bị đảo ngược.
Bảng chấp trong cờ vây|Số quân chấp theo chênh lệch trình độ
Về cơ bản, “chênh lệch kyu/đoạn = số quân chấp”.
Dưới đây là bảng tra nhanh theo chênh lệch trình độ.
| Chênh lệch trình độ | 手合割 | Ví dụ |
|---|---|---|
| 0 | 互先 | 1 kyu và 1 kyu |
| 1 | 定先 | 1 kyu và sơ đẳng |
| 2 | 2子局 | 5 kyu và 7 kyu |
| 3 | 3子局 | 2 kyu và 5 kyu |
| 4 | 4子局 | sơ đẳng và 4 kyu |
| 5 | 5子局 | 3 kyu và 8 kyu |
| 6 | 6子局 | 2 kyu và 8 kyu |
| 7 | 7子局 | sơ đẳng và 7 kyu |
| 8 | 8子局 | 1 kyu và 9 kyu |
| 9 | 9子局 | 1 kyu và 10 kyu |
Trong hệ kyu, số càng nhỏ thì càng mạnh; sau 1 kyu là sơ đẳng.
Ví dụ chênh lệch giữa sơ đẳng và 4 kyu là 4 bậc: 1 kyu, 2 kyu, 3 kyu, 4 kyu.
Vì vậy sẽ là 4子局.
Tuy nhiên, bảng này chỉ mang tính tham khảo.
Cần lưu ý 2 điểm: cách quyết định có thể khác nhau tùy giải đấu/lớp học, và tiêu chuẩn kyu/đoạn cũng có thể khác nhau tùy nơi chơi.
Câu hỏi thường gặp về chấp trong cờ vây
Dưới đây là giải đáp các thắc mắc hay gặp về chấp trong cờ vây.
Tối đa có thể đặt bao nhiêu quân chấp?
Thông thường là tối đa 9 quân.
Vì 9子局 dùng toàn bộ các điểm sao trên bàn, nên được gọi là 「星目」 và được xem như một mốc.
Cũng có thể đặt từ 10 quân trở lên, nhưng không có quy định rõ ràng về vị trí đặt.
Kiểu 13 quân gọi là 「星目風鈴」—ngoài 9 quân còn đặt thêm quân ở các điểm 3-3 của bốn góc—thỉnh thoảng được dùng khi chênh lệch trình độ rất lớn.
Đấu AI hay đấu online có thể đặt chấp không?
Có.
Nếu dịch vụ cho phép chọn quân chấp hoặc komi trong phần cài đặt ván đấu, thì có thể chơi trận chấp kể cả khi đối thủ là AI.
Ví dụ, trong chế độ đấu AI của PlayGo.gg, bạn có thể chọn đối thủ từ 39 mức AI (từ 18 kyu đến 10 đẳng), và thiết lập đặt quân, komi, cũng như bên đi trước/sau.
Nếu chơi đặt quân mà vẫn không thắng thì nên làm gì?
Cách nhanh nhất là tăng thêm 1–2 quân chấp.
Chấp không phải điều đáng xấu hổ.
Đó là cơ chế để cả hai bên đều có cơ hội thắng, nên cứ mạnh dạn tăng lên.
Nếu tăng quân chấp mà vẫn không thắng, bạn nên học cách tận dụng các quân chấp hiệu quả.
Tổng kết
Chấp trong cờ vây có 2 loại: “置き碁” để bù chênh lệch trình độ, và “komi” để bù lợi thế đi trước.
手合割 gồm 3 loại sau.
- 互先: không chênh lệch. Quyết Đen/Trắng bằng ニギリ, Trắng được komi 6 mục rưỡi
- 定先: lệch 1 cấp (đoạn). Bên yếu cầm Đen, không komi
- 置き碁: lệch từ 2 cấp (đoạn) trở lên. Đặt số quân chấp đúng bằng phần chênh lệch
Trong 置き碁, quân chấp được đặt ở các điểm sao, và Trắng đi trước.
Không có komi, và thông thường nếu hòa điểm (ジゴ) thì tính là Trắng thắng.
Với chế độ đấu AI của PlayGo.gg, bạn có thể thiết lập đặt quân và komi để chơi với AI từ 18 kyu đến 10 đẳng.
Hãy bắt đầu với số quân chấp nhiều hơn một chút, rồi khi đã thắng được thì thử giảm dần từng quân một.